2025 жылы Қазақстан ақын, философ және ағартушы Абай Құнанбаевтың мерейтойын атап өтеді, оның идеялары бүгінгі күнге дейін өзектілігін жоғалтпайды. Бұл жай ғана есте қаларлық күн емес, ұлттың жеке басын қалыптастыратын рухани бағдарларды қайта қарастыруға себеп.

Абай есімі Шығыс Қазақстанның қалалары мен жерлерімен тығыз байланысты – өзі туып-өскен Жидебай ауылынан бастап, Шығыс пен Батыс әдебиетінің байлығын үйреніп, білім алған Семейге дейін. Ресми білім беруді аяқтамағанына қарамастан, Абай әдебиетте ғана емес, философияда, Құқықтану мен мәдениетте де жарқын тұлғаға айналды. Ол Пушкин, Лермонтов, Крыловтың шығармаларын аударды, Дарвин, Скотт, Спенсердің шығармаларын зерттеді және өзінің шығармашылығында 170-тен астам өлеңдер мен ондаған өлеңдер мен аудармалар бар.

Бірақ Абай тек әдебиетші емес. Ол өзінің «қара сөздерінде» сол кездегі прогрессивті идеяларды алға тартты, сонымен қатар адамгершілік, ағартушылық, әйелдердің құқықтары және рухани өсу қажеттілігі туралы ойлады. Оның «Бес дұшпан» (өтірік, өсек, мақтаншақтық, жалқаулық, бос сөз) және «Бес асыл іс» (еңбекқорлық, білімге ұмтылу, терең ойлау, қанағат, мейірімділік) туралы пайымдаулары бүгінде ерекше өзекті. Бұл бейнелер өзімшілдік пен әлеуметтік принцип арасындағы, тән мен жан арасындағы мәңгілік қақтығысты ашады және өзін-өзі жетілдіруге жол ұсынады.

Абай ақиқат иманнан ғана емес, ақылдан да туады деп есептеген. Ол былай деп жазды: «Ақыл сені сендірмейінше сенбе». Оның идеялары дидактика емес, уақыт сынынан өткен өміршең философиялық нұсқаулар. Сондықтан бүгінде Абайды еске алып қана қоймай, оның мұрасын өмірге енгізуге ұмтылу маңызды.

Ұлы ақын еңбекке үлкен мән берген, оны өмір сүрудің жолы ғана емес, адамгершілік, азаматтық парыз деп есептеген.

Мемлекетке, халыққа қызмет ету – бұл шын мәнінде ортақ игілікке еңбек ету. Ал бүгін, жұмысшы мамандықтар жылы: «Өзіңді де, отбасыңды да асыра, бала-шағаңды бақ – өзіңе де, мемлекетке де пайдалы» деген Абайдың сөзі ерекше өзекті. Ендеше, өз жұмысын адал атқарған әрбір адам – өндірісте болсын, білім саласында болсын, қорғаныс саласында болсын – еліміздің дамуына, іргесінің нығаюына өз үлесін қосып келеді.

Сондай-ақ: «Жұмақтан амандық сұрама – істеген ісіңнен ізде» деп ескерткен. Бұл қоғам игілігі үшін жұмыс істеуде өте қажет жауапкершілік пен бастамашылыққа шақыру. Абай айтқандай, адамды нағыз азамат ететін де еңбек: «Еңбек қана ұлтты ел етеді, адамды тұлға етеді».

Ғасырдан астам уақыт бұрын белгіленген бұл қағидалар бүгінгі кәсіби этика, қоғам игілігі мен ел алдындағы парыз түсінігімен органикалық үндеседі.

Абайдың идеялары ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан да ерекше резонансқа ие. Қазақстанның қорғаныс саласы нығайып, заманауи Қарулы Күштер құрылып, патриоттық тәрбие дамып жатқан жағдайда ұлы ойшылдың мұрасы қоғам мен Отан алдындағы адамгершілік қайсарлықты, тәртіп пен жауапкершілікті қалыптастырудың берік іргетасы болып табылады. Абай ішкі тәртіп, жеке адалдық пен парыз – Отан қорғаушылар үшін де, жалпы азаматтық қоғам үшін де ерекше маңызды қасиеттер туралы айтты.

Бүгінде ақынға монументтер мен ескерткіштер тек Қазақстанда ғана емес, Ұлыбритания, Түркия, Мысыр, Қытай, Ресей, Корея және басқа да көптеген елдерде орнатылған.

Мерейтойлық шаралардың шарықтау шегі 10 тамыз – Абай күні болмақ. Республика бойынша оның ескерткіштеріне гүл шоқтарын қою рәсімі өтеді.

Абай Құнанбаевтың мерейтойы тек еске алу шарасы ғана емес, сонымен қатар қоғам өзінің күшті және әлсіз тұстарын көре алатын айна. Оның поэзиясы соқыр сенуді емес, ойлауды, сезінуді үйретеді. Міне, оның мәңгілік күші осында.